Czym jest tanatofobia? Rodzaje lęku przed śmiercią

Tanatofobia to lęk przed śmiercią. To nie jest nic nowego – mnóstwo ludzi boi się śmierci. Strach ten towarzyszy ludziom tak naprawdę od zarania dziejów. Ludzki umysł jest już tak skonstruowany, że najbardziej przeraża to, co jest nieznane. A trudno o coś bardziej nieznanego i obcego niż śmierć – z tej podróży w końcu nikt nie wrócił. Istnieją systemy filozoficzne i religijne, które mają na celu wyjaśnić i oswoić śmierć, dać pocieszenie w godzinie próby, jednak brakuje dowodów na to, co dzieje się potem. Śmierć jest więc obcym terytorium, dlatego ludzie się jej obawiają.

Tanatofobia to nie jest zwykły lęk przed śmiercią. To lęk przewlekły i nieproporcjonalnie duży. Dotyczy tak śmierci, jak i samych myśli związanych ze śmiercią. Osoby dotknięte tanatofobią bardzo często odczuwają silny lęk, gdy myślą o śmierci swojej lub kogoś ze swojego bliskiego grona.

Tanatofobia należy do grona fobii specyficznych, a te są jednym z rodzajów zaburzeń lękowych. Jej przyczyny mogą być najróżniejsze -od wierzeń i przekonań przez lęk o własne zdrowie po efekt innych zaburzeń psychicznych, w tym zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych.

Objawy tanatofobii mogą być naprawdę bardzo różne. Osoba dotknięta tą fobią może dostawać nawet ataków paniki na samą myśl o śmierci własnej lub kogoś bliskiego. Może za wszelką cenę starać się unikać wszystkich rozmów związanych ze śmiercią, wizyt na cmentarzach, uczestnictwa w pogrzebach. Może też starać się unikać sytuacji, które w jej mniemaniu mogą doprowadzić do śmierci, co może bardzo poważnie zaburzać funkcjonowanie w życiu codziennym. Taka osoba bowiem może bać się wchodzić do wody, prowadzić samochód, jeździć komunikacją publiczną, a w skrajnych przypadkach nawet wychodzić z domu – w końcu wypadki mogą się zdarzyć w każdym momencie życia nawet osobom pieszym. Może też starać się za wszelką cenę zabezpieczyć dom, jeśli jest przekonana, że śmierć może czyhać na każdym kroku.

Nie zawsze osoby z tanatofobią unikają rozmów o śmierci czy myślenia o niej. Czasami mogą wykazywać ogromne zainteresowanie wszystkim, co związane ze śmiercią, rytuałami pogrzebowymi w różnych kulturach i zwyczajami żałobnymi.

Trudność w zaakceptowaniu własnej śmiertelności może doprowadzić do rozwoju depresji i wielu innych zaburzeń psychicznych.

Tanatofobia nie jest zaburzeniem jednolitym, więc nie u każdego objawia się w dokładnie ten sam sposób. Tanatofobia może wynikać też z różnych aspektów śmiertelności – w końcu lęk to bardzo indywidualna kwestia i każdy przeżywa go zupełnie inaczej. A jakich aspektów może dotykać lęk przed śmiercią?

Strach przed nieznanym

To, co nieznane i niezbadane zawsze wzbudza lęk i to zupełnie normalne. W końcu ludzie zdecydowanie bardziej wolą to, co znane. Istnieje nawet stare angielskie przysłowie „better the devil you know than the devil that you don’t know”, czyli „lepszy diabeł, którego znasz od tego, którego nie znasz”. A śmierci przecież nikt nie zna. To podróż, z której się już nie wraca.

O śmierci wiele napisano, wiele osób doświadczało cudzej śmierci, rozmyślało o niej, towarzyszyło komuś w ostatniej drodze – to wszystko też naturalna część życia. Jednak o samej śmierci, o tym, co dzieje się potem, co dzieje się w mózgu człowieka w samej chwili śmierci – tego wszystkiego nikt nie wie na pewno. A skoro jest to nieznane i nie da się tego zbadać to naturalne jest, że wzbudza lęk. Zbyt silny i paraliżujący może jednak znacząco utrudnić życie.

Dlatego warto poszukać pomocy – wsparcie osób najbliższych, udział w terapii czy poznanie technik relaksacyjnych może bardzo pomóc. Są też osoby, którym pomaga zdobycie większej kontroli. Nie uda Ci się zapanować nad śmiercią, ale możesz panować nad swoim życiem – a to oznacza, że możesz wprowadzić w życiu zmiany, które pozwolą Ci przygotować się i zaakceptować własną śmiertelność. Może to być spisanie testamentu – uporządkowanie spraw finansowych może przynieść dużą ulgę.

Strach przed bólem i chorobą

Czasami ludzie nie boją się samej śmierci jako takiej. Czują jednak bardzo silny lęk przed tym, co ze śmiercią jest związane – ból, choroba, niedołężność, konieczność polegania na pomocy innych w najprostszych sprawach. Świadomość tego, że można ostatnie chwile życia spędzić w wielkim bólu, zmagając się z silną, wyniszczającą chorobą i byciu jednostką absolutnie zależną od innych może być niezwykle obciążające psychicznie.

Żywe istoty zdolne odczuwać ból robią wszystko, by go uniknąć. Jednak niektóre choroby sprawiają, że jest on nieunikniony, może być tylko chwilowo tłumiony. A to budzi ogromne przerażenie. Sama świadomość bólu i ciężkiej choroby może bardzo źle oddziaływać na psychikę.

Nie masz wpływu na to, co będzie. Jednak możesz postarać się ten lęk oswoić i na przykład zadbać o siebie. Zdobyć wiedzę na temat zdrowia, lepszego sposobu odżywiania czy uprawiania sportu tak, by przynosił największe zdrowotne korzyści.

Warto też pamiętać o regularnych badaniach lekarskich – szybko wykryta choroba to taka, z którą można sobie radzić w sposób bardziej efektywny. Nie ignoruj kwestii zdrowotnych. Każdy kiedyś umrze, jednak są sposoby na dbanie o to, by organizm jak najdłużej pozostawał w najlepszym stanie.

Niektórzy ludzie, którzy obawiają się bólu i choroby starają się koić lęk poprzez wolontariat w hospicjach i opiekę paliatywną nad pacjentami. Inni szukają ukojenia w zdobywaniu wiedzy na temat zdrowia i sposobów leczenia, a jeszcze inni wybierają techniki relaksacyjne czy podejmują psychoterapię.

Strach o byt rodziny

Śmierć to coś, co odbija ogromne piętno na całej rodzinie. Strach o byt rodziny jest więc czymś naturalnym, co nie znaczy, że należy się godzić na to, by utrudniał życie. Ten strach szczególnie silny jest u jedynych żywicieli rodziny, samotnych matek i ojców. U wszystkich osób, które czują, że tylko one są w stanie dbać o swoją rodzinę i zapewnić im godny byt. Wizja śmierci przeraża takie osoby, bo boją się zostawić rodzinę samą sobie. Czują się za nią odpowiedzialni i myśl, że mogliby popaść w nędzę i niedolę z powodu śmierci, jest dla nich nie do zniesienia.

Strach o byt rodziny może być bardzo silny, wręcz paraliżujący. Czasami ludzie, którzy są nim dotknięci, w ogóle nie decydują się na założenie rodziny, tak się boją czarnych scenariuszy, które sami sobie piszą we własnej głowie. Strach ten może być spowodowany podobnymi przeżyciami i traumami z dzieciństwa – sytuacją, w której jeden z rodziców umarł, a drugi nie był w stanie zadbać o siebie i rodzinę tak, jak należy.

Nie warto jednak rezygnować z rodziny. Każdy strach można oswoić i zmniejszyć, ten również. Warto zadbać zatem o stan finansów. Odpowiednio wcześnie spisać testament, założyć konto oszczędnościowe i budować swoistą poduszkę finansową. Świadomość tego, że odkłada się pieniądze na przyszłość może przynosić dużą ulgę. Warto też inwestować w wykształcenie dzieci – ludzie dobrze wykształceni, którzy są fachowcami w jakiejś dziedzinie mają ogromną szansę na to, by odnieść duży sukces i zabezpieczyć swoją przyszłość na długie lata.

Strach o życie wieczne

Niektórzy ludzie mogą znajdować pociechę w myśli o życiu wiecznym i to niezależnie od wyznawanej religii. Wyznawcy judaizmu wyznają wiarę w raj ziemski i raj niebiański, katolicy i protestanci znają koncept raju, muzułmanie wierzą w „dżannę” – co dosłownie można przetłumaczyć jako „ogród” i odnosi się do koncepcji raju po śmierci. Buddyści z kolei wierzą w karmę i reinkarnację, wierząc, że śmierci tak naprawdę nie ma i jest to podróż pomiędzy kolejnymi wcieleniami.

Istnieje wiele osób, dla których świadomość, że po śmierci istnieje jakieś życie jest dużą otuchą, która koi strach przed śmiercią. Z drugiej strony jednak istnieje wiele osób, które boją się tego, co może stać się po śmierci. W końcu poza rajem istnieje też koncept piekła, rozumianego i nazywanego różnie w różnych systemach wiary. Nawet buddyści mogą się bać tego, co będzie po śmierci – nie jest bowiem powiedziane, że kolejne wcielenie będzie lepsze od poprzedniego, co może wzbudzać sporo lęku. Część protestantów z kolei, w tym kalwini, wierzą w predestynację, czyli system, według którego uczynki ludzkie – dobre i złe – nie mają żadnego znaczenia, bo ludzie są z góry predestynowani – czyli przeznaczeni – do piekła lub raju i nic nie mogą zrobić, by to zmienić. Świadkowie Jehowy z kolei boją się Armagedonu i tego, że ich najbliżsi – osoby, które nie należą do tego zgromadzenia – zginą i nie powrócą do życia.

Dlatego religia może być zarówno źródłem strachu, jak i pociechy. Jeśli jesteś osobą wierzącą i wizja życia wiecznego napawa Cię poczuciem winy i strachu przed karą możesz spróbować rozmowy z osobą duchową z Twojego wyznania. Możesz też podjąć psychoterapię.

Strach przed śmiercią dziecka

Dzieci nie powinny umierać przed rodzicami – to zaburza naturalną kolej rzeczy i jest olbrzymią tragedią. Każda śmierć dziecka jest czymś absolutnie strasznym i niewyobrażalnym. Bycie rodzicem to otworzenie się  na całą gamę nowych lęków i koszmarów. Każdy dobry, kochający rodzic chce dla dziecka bowiem jak najlepiej, a myśl o jego przedwczesnej śmierci może bardzo mocno oddziaływać na umysł. Ten lęk może być tym większy, im bardziej problematyczny był poród, czy im więcej problemów zdrowotnych ma lub miało dziecko. Rodzice zawsze martwią się o swoje dzieci, to część bycia rodzicem. Jednak nie można pozwolić, by ten lęk unieszczęśliwiał dziecko i zamykał je pod kloszem w czterech ścianach.

Dbanie o dziecko, zdrowa i mądra miłość to też otworzenie się na to, że dziecko pewnego dnia zechce prowadzić własne życie i nie może spędzić go w czterech ścianach tylko z rodzicami. To może być trudne dla rodziców, którzy zmagają się z bardzo silnym lękiem przed śmiercią dziecka, jednak dla dobra dziecka warto poszukać fachowej pomocy i oswoić ten lęk.

Jak radzić sobie z tanatofobią?

Choć strach przed śmiercią jest czymś naturalnym, tak tanatofobia może bardzo mocno utrudniać życie, dlatego warto nauczyć sobie z nią radzić w zdrowy sposób. Nie można dać się pochłonąć swoim lękom – to może wywołać szereg innych problemów psychicznych – zaburzeń depresyjnych, zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych, rozwoju toksycznych relacji i wielu innych. Dlatego warto znaleźć zdrowy sposób na oswojenie tego, co nieznane i zmniejszenie strachu przed śmiercią. Im wcześniej pogodzisz się ze swoją śmiertelnością, tym lepiej.

Bardzo dobrym pomysłem jest podjęcie terapii. To pozwoli Ci zrozumieć skąd tak naprawdę bierze się Twój strach przed śmiercią, gdzie jest jego pierwotne źródło. Gdy już je poznasz będziesz mógł skupić się na przepracowaniu swoich problemów, co finalnie doprowadzi do zmniejszenia strachu przed śmiercią. Podczas psychoterapii możesz też nauczyć się technik relaksacyjnych i innych sposobów na radzenie sobie ze stresem, co też może być bardzo przydatne w radzeniu sobie z lękiem.

Artykuł Tanatofobia – jak radzić sobie z lękiem przed śmiercią? pochodzi z serwisu Poradnia COtam?.

Żałoba to naturalny proces żałoby, który następuje po śmierci bliskiej osoby. Jest to uniwersalne doświadczenie, ale sposób, w jaki każda osoba przeżywa żałobę jest wyjątkowy. Nie ma właściwych lub niewłaściwych sposobów przeżywania żałoby – każdy radzi sobie ze śmiercią bliskiej osoby na swój własny sposób.

Śmierć bliskiej osoby jest zawsze bardzo trudnym doświadczeniem. Ból po stracie może być przytłaczający i trudno jest wyobrazić sobie dalsze życie. Dla wielu osób proces żałoby jest ważną częścią pogodzenia się ze stratą. Nie ma ustalonego czasu trwania żałoby, a długość tego procesu będzie różna w zależności od osoby. Niektórzy ludzie mogą czuć się gotowi, aby przejść dalej w ciągu kilku tygodni, podczas gdy inni mogą potrzebować miesięcy lub nawet lat, aby przepracować swój żal.

Ważne jest, aby dać sobie tyle czasu, ile potrzeba na wyleczenie. Z czasem ból w końcu się zmniejszy i będziesz mógł zacząć odbudowywać swoje życie bez ukochanej osoby.

Po śmierci bliskiej osoby nic już nic nie jest i nigdy nie będzie dokładnie takie samo. Strata powoduje naprawdę ogromne zmiany w życiu osób cierpiących po odejściu kogoś bliskiego, nie tylko z powodu pustki po zmarłym, ale również dlatego, że zmusza do ponownej oceny własnego życia i śmiertelności. W obliczu śmierci wszystko, co kiedyś było ważne, może wydawać się banalne, a to, co kiedyś wydawało się niemożliwe, może nagle wydawać się w zasięgu ręki.

Śmierć bliskiej osoby jest zatem potężnym katalizatorem zmian, skłaniającym do przewartościowania naszych priorytetów i podjęcia decyzji, czego naprawdę chcemy od życia. Dla wielu osób może to być bolesne, ale ostatecznie wzbogacające doświadczenie.

Żałoba jest istotną częścią ludzkiego doświadczenia. Jest to czas na pogodzenie się ze stratą i uczczenie życia bliskiej osoby. W wielu kulturach żałoba jest wydarzeniem publicznym i często przybiera formę rytuałów i ceremonii. Wydarzenia te pomagają zapewnić wsparcie osobom pogrążonym w żałobie i zjednoczyć społeczność. Dają również żałobnikom szansę na podzielenie się wspomnieniami i wyrażenie swojego żalu. Rytuały żałobne mogą mieć głębokie znaczenie i często zapewniają pocieszenie w czasie wielkiego smutku.

Jakie są funkcje żałoby?

Chociaż często uważa się, że jest to czas smutku i żałoby, żałoba może również służyć kilku ważnym funkcjom. Dla wielu osób proces żałoby pomaga zamknąć się po stracie. Może to być również sposób na wyrażenie miłości i podziwu dla osoby, która zmarła. Ponadto, żałoba może być okazją do refleksji nad własnym życiem i śmiertelnością. Dla niektórych może to być nawet czas wzrostu i uzdrowienia. Niezależnie od formy, żałoba jest głęboko osobistym doświadczeniem, które może zapewnić komfort, zrozumienie i spokój.

Śmierć bliskiej osoby to zawsze trudne wydarzenie, z którym trzeba się zmierzyć. Proces żałoby jest często długi i bolesny, ale stanowi ważną część pogodzenia się ze stratą. Dzięki żałobie jesteś w stanie zaakceptować fakt, że ukochana osoba odeszła i zacząć dostosowywać się do życia bez niej. Możesz doświadczać różnych emocji, od smutku i żalu po złość i niedowierzanie. Mogą wystąpić również objawy fizyczne, takie jak wyczerpanie czy zmiany apetytu. Z czasem jednak uczysz się radzić sobie ze stratą i rozwijamy nowe umiejętności i relacje. Żałoba może być trudna, ale jest niezbędnym krokiem w procesie zdrowienia.

Dla niektórych strata powoduje rozłączenie, które może utrzymywać się przez lata. Zmarły staje się w centrum uwagi, a jego system wartości, postawy i oceny stają się soczewką, przez którą postrzega się życie. Może to utrudniać przejście do kolejnego etapu i prowadzić do poczucia urazy i rozgoryczenia. Dla innych jednak śmierć bliskiej osoby może być doświadczeniem transformującym. Pozwala im spojrzeć na siebie, swoje życie i plany w innym świetle. Zmusza również do konfrontacji z własną śmiertelnością, co może być doświadczeniem wyzwalającym. Ostatecznie nie ma dobrego lub złego sposobu na przeżycie straty bliskiej osoby. Każdy przeżywa żałobę inaczej i należy to uszanować.

Śmierć bliskiej osoby – etapy żałoby

O etapach żałoby często mówi się tak, jakby były one liniowym postępem. Jednak bardziej trafne jest myślenie o nich jako o spirali, w której każdy etap zasila inne i z nich wypływa. Jakie są naturalne etapy żałoby?

Zaprzeczenie

Po śmierci bliskiej osoby często doświadcza się szoku i zaprzeczenia. Jest to mechanizm przetrwania, który pomaga radzić sobie z przytłaczającą rzeczywistością straty. Umysł po prostu nie może przetworzyć tego, co się stało, więc znieczula się na ból. W niektórych przypadkach zaprzeczenie może być tak silne, że potrzeba tygodni, a nawet miesięcy, aby rzeczywistość śmierci dotarła do danej osoby. Jednak zaprzeczanie nie może trwać wiecznie. W końcu prawda dotrze do osoby, której bliski odszedł i będzie musiała stawić czoło bólowi. Dopiero wtedy może przejść do następnego etapu żałoby.

Ból i rozpacz

Etap ten często charakteryzuje się głębokim poczuciem straty i samotności. Osoby w tym stadium mogą mieć wrażenie, że nigdy nie będą w stanie otrząsnąć się ze swojego smutku. Mogą również zacząć kwestionować swoje przekonania i wartości. Chociaż ten etap może być trudny, ważne jest, aby pamiętać, że jest to normalna część procesu żałoby. Ból i rozpacz mogą pomóc ludziom skonfrontować się ze swoim żalem i zacząć akceptować rzeczywistość swojej straty. Z czasem i wsparciem, ludzie na tym etapie będą w stanie w końcu przejść dalej.

Ból po stracie jest jedną z najtrudniejszych rzeczy, przez które może przejść człowiek. Nie tylko niesamowicie trudno jest poradzić sobie ze śmiercią bliskiej osoby, ale ból ten może przejawiać się również w inny sposób. Na przykład, wiele osób znajduje się kieruje bunt przeciwko Bogu lub zmarłego. Inni mogą kierować swoją agresję w stronę przyjaciół lub członków rodziny. W niektórych przypadkach ból związany z utratą może nawet prowadzić do zachowań autodestrukcyjnych. Bez względu na to, jak się objawia, ból straty jest czymś, co może mieć głęboki wpływ na życie danej osoby.

Radzenie sobie w nowej rzeczywistości

Dla każdego, kto doświadczył poważnej straty, podróż przez żałobę może być długa i trudna. We wczesnych stadiach często odczuwa się szok i zaprzeczenie. W miarę jak rzeczywistość staje się coraz bardziej realna, ból po stracie może być przytłaczający. W tym czasie ważne jest, aby dać sobie przestrzeń na żałobę i pozwolić sobie na odczuwanie wszelkich pojawiających się emocji.

W końcu jednak uwaga przesuwa się z tego, co zostało utracone, na to, co pozostało. Może to być dezorientujący i bolesny proces, ponieważ próbujesz znaleźć swoje miejsce w nowej rzeczywistości.

Próba odbudowania swojego życia bez osoby lub rzeczy, która była jego integralną częścią, może wydawać się zadaniem niemożliwym do wykonania. Ale z czasem, cierpliwością i wsparciem, możliwe jest rozpoczęcie odbudowy i znalezienie nowego poczucia siebie.

Pełna akceptacja, odnalezienie się w nowej sytuacji

Śmierć bliskiej osoby to zawsze trudne wydarzenie, z którym trzeba sobie poradzić. W następstwie takiej straty, naturalne jest doświadczanie szeregu emocji, w tym smutku, złości i niedowierzania. Wszystkie te emocje są częścią procesu żałoby i ostatecznie prowadzą do akceptacji.

Akceptacja nie oznacza, że nie masz nic przeciwko śmierci lub że zapomniałeś o ukochanej osobie. Jest to raczej potwierdzenie, że śmierć nastąpiła i że życie musi toczyć się dalej.

Ten etap żałoby może być trudny do osiągnięcia, ale ważne jest, aby pamiętać, że nie ma dobrego lub złego sposobu na przeżywanie żałoby. Każdy radzi sobie ze stratą na swój sposób i w swoim czasie. Ostatecznie celem jest osiągnięcie miejsca, w którym będziesz mógł wspominać ukochaną osobę z sentymentem i szczęściem, a nie z bólem i żalem.

Jak wspierać osobę w żałobie?

Jeśli znasz kogoś, kto jest w żałobie, możesz czuć się bezradny i niepewny, co robić. To naturalne, że chcesz pocieszyć tę osobę i sprawić, by jej ból zniknął, ale ważne jest, by pamiętać, że żałoba jest procesem, którego nie można wymusić. Jest jednak kilka rzeczy, które możesz zrobić, aby wesprzeć osobę w żałobie.

Po pierwsze, samo bycie przy niej może zrobić wielką różnicę. Daj znać, że możesz wysłuchać i że zależy Ci na tym, przez co przechodzi druga osoba. Po drugie, unikaj udzielania rad lub mówienia, jak powinna się czuć. Zamiast tego pozwól wyrazić swoje emocje bez osądzania. Wreszcie, postaraj się być cierpliwym i wyrozumiałym. Żałoba może być nieprzewidywalna, a osoba pogrążona w żałobie może potrzebować czasu na wyleczenie się według własnego planu. Stosując się do tych prostych wskazówek, możesz zapewnić bardzo potrzebne wsparcie w tym trudnym czasie.

Ważne jest, aby pamiętać, że każdy przeżywa żałobę na swój sposób i nie ma dobrego lub złego sposobu, aby to zrobić. Staraj się nie przyspieszać procesu żałoby. Pozwól tej osobie na przeżycie żałoby w jej własnym czasie i tempie.

W żadnym wypadku nie należy bagatelizować straty. Ważne jest, aby uznać znaczenie śmierci i dać osobie pogrążonej w żałobie przestrzeń do wyrażenia swojego smutku i bólu.

Innym sposobem wspierania osoby w żałobie jest przejęcie niektórych praktycznych zadań, takich jak załatwianie spraw czy gotowanie posiłków. Wreszcie, jeśli martwisz się o zdrowie psychiczne osoby pogrążonej w żałobie, możesz zaoferować jej pomoc w znalezieniu profesjonalnej pomocy. Może to być umówienie spotkania z psychoterapeutą lub psychologiem, albo po prostu udzielenie informacji o lokalnych źródłach pomocy. Oferując nasze wsparcie, możemy pokazać osobie pogrążonej w żałobie, że nam zależy i że jesteśmy przy niej w tym trudnym czasie.

Śmierć bliskiej osoby – jak się z tym uporać? Poszukaj pomocy!

Bez wątpienia to właśnie utrata kogoś bliskiego jest jedną z największych możliwych strat. Może być trudno poradzić sobie z intensywnym bólem emocjonalnym i żalem, który towarzyszy śmierci. Wiele osób uważa, że pomocna jest profesjonalna pomoc w radzeniu sobie ze stratą.

Psychoterapia może zapewnić osobom w żałobie wsparcie i narzędzia, których potrzebują, aby przetworzyć swój żal i zacząć żyć dalej. Terapeuci mogą pomóc ludziom zrozumieć i zaakceptować swoją stratę, przepracować emocje i rozwinąć zdrowe mechanizmy radzenia sobie. Szukanie profesjonalnej pomocy jest ważnym krokiem w radzeniu sobie ze śmiercią bliskiej osoby. Może to doprowadzić do uzdrowienia, rozwoju i odnowienia poczucia nadziei na przyszłość.

Artykuł Śmierć bliskiej osoby – jak sobie poradzić? pochodzi z serwisu Poradnia COtam?.

Każde dziecko, które musi mierzyć się ze śmiercią osoby, którą kochało, cierpi z tego powodu. Jednak nie każde dziecko jest w stanie precyzyjnie nazwać to, co przeżywa oraz wyrazić to w odpowiedni sposób. To zupełnie normalne. Każdy przeżywa emocje, jednak rozpoznawanie ich, nazywanie i radzenie sobie z nimi to już sztuka, którą dziecko musi dopiero opanować. Dlatego dziecko w żałobie może reagować w bardzo różny sposób, w zależności od swojego wieku i rozwoju emocjonalnego. Co takiego może się dziać z dzieckiem?

Dziecko do dwóch lat

Dzieci w tym wieku nie znają pojęcia śmierci. Coś takiego dla nich po prostu nie istnieje. Dzieci w tym okresie życia skupione są głównie na zaspokajaniu swoich własnych potrzeb. W grę wchodzą tu potrzeby fizjologiczne – jedzenie i sen. Jednak wcale nie oznacza to, że nie są w stanie odczuć braku opiekuna.

Dzieci potrzebują poczucia bezpieczeństwa i zerwanie tych więzi, które wykształcają z opiekunem poprzez jego śmierć, jest dla nich potężnym zaburzeniem bezpiecznej dotąd rzeczywistości.

Brak stałej relacji z opiekunem, brak odpowiedniej, spokojnej opieki – to wszystko może oddziaływać na dziecko bardzo negatywnie. Pamiętaj – takie dziecko potrafi wyczuwać emocje, dlatego nawet jeśli śmierć jako taka nie jest konceptem im znanym, to odczuwają nie tylko stratę, ale też Twoje nerwy i ból po stracie.

Dziecko pomiędzy drugim a piątym rokiem życia

W tym wieku dziecko jeszcze nie potrafi zrozumieć konceptu śmierci i jej nieodwołalności. Nie kieruje się jeszcze dorosłą logiką. Śmierć to dla takich dzieci coś odwracalnego. Coś, co jest formą snu, podróży, przeniesienia do innego świata – wszystko to jest czymś, co może się skończyć i po pewnym czasie wszystko powróci do normy.

W tym wieku też dziecko nie umie jeszcze nazywać swoich emocji, co nie znaczy, że ich nie odczuwa. Żal, ból, smutek, niezrozumienie, strach, poczucie niesprawiedliwości- w tym wieku reakcje dziecka na żałobę przypominają już reakcje dorosłych.

Dziecko w żałobie potrzebuje przede wszystkim poczucia bezpieczeństwa. Nie można dopuścić do tego, by poczuło się osamotnione, porzucone i pozostawione samo sobie ze swoim bólem. Może się buntować i złościć na opiekuna – tego, który zmarł lub tego, który pozostał. U dziecka w żałobie w tym wieku mogą pojawić się koszmary, moczenie nocne, problemy ze snem, lęki nocne. Może pojawić się też brak apetytu czy osłabienie organizmu, co wpływa na podatność na choroby.

Dziecko pomiędzy piątym a ósmym rokiem życia

Dziecko w tym wieku wie już, czym jest śmierć. Wie, że jest nieodwołalna. Może przeżywać nawet fascynację śmiercią i wszystkimi jej aspektami, łącznie z tymi biologicznymi. Choć dziecko rozumie już pojęcie śmierci, nadal nie jest wyposażone w mechanizmy, które pozwalają mu radzić sobie z przeżywanymi emocjami.

W tym czasie ważne są spokojne rozmowy z dzieckiem. Tłumacz mu i wyjaśniaj nurtujące go kwestię. Zadbaj o to, by czuło się bezpieczne i kochane. Dziecko może się nieco wycofać, zamknąć w sobie, stać się drażliwe, nerwowe czy lękliwe – to dlatego, że dziecko zmaga się z ogromnymi emocjami, z którymi nie umie sobie jeszcze radzić.

Dziecko pomiędzy ósmym a dwunastym rokiem życia

Dzieci w tym okresie życia zaczynają już poszukiwać swojej tożsamości. Nadal są dziećmi i przejawiają dziecinne zachowania, ale chcą uchodzić za silne i niezależne. W tym wieku dziecko może mieć problem z pokazaniem swojej bezsilności. Nikt nie lubi czuć się bezsilnym i bezradnym, a u dziecka może to powodować dużo większy bunt i sprzeciw.

Dziecko może zacząć przejawiać nadopiekuńcze zachowanie w stosunku do innych członków rodziny. Może też stać się nadmiernie kontrolujące. Może też zachowywać się buntowniczo, niewłaściwie. Te prowokacje mają jeden sens – zademonstrowanie swojej siły, której dziecko pragnie w tych trudnych chwilach.

Warto tutaj stawiać zdrowe granice, ale mieć świadomość tego, że źródłem tych problemów jest silna tęsknota za zmarłym. W tym wieku swoje prawdziwe emocje dziecko okazuje wtedy, gdy czuje się całkowicie bezpieczne.

Nastolatek

To bardzo trudny okres dla dziecka. Nastolatek chce być odbierany jako dorosły, a ogromne, negatywne w odbiorze emocje związane ze śmiercią kogoś bliskiego łączą się z brakiem stabilności emocjonalnej spowodowanej okresem dojrzewania.

Nastolatek może reagować bardzo silnie, emocjonalnie. Może się bardziej buntować, może chcieć ukrywać swój prawdziwy stan, by uchodzić za osobę dorosłą. Nie jest jednak dorosły, dlatego należy mieć to na uwadze. Złym pomysłem jest wtłaczanie nastolatka w rolę opiekuna – najstarszej osoby, która ma zadbać o młodsze rodzeństwo czy dom. Nastolatek też musi mieć czas na to, by przetrwać własną żałobę.

Etapy żałoby

Czas trwania żałoby to kwestia bardzo indywidualna. Z przeżywaniem jej mają problem nierzadko osoby całkiem dorosłe, dlatego nic dziwnego, że dzieci też mogą sobie z tym nie radzić. Dzieci mogą przeżywać ten okres też dłużej. Dziecko musi się uporać z własnymi emocjami, a nierzadko nie ma jeszcze wypracowanych mechanizmów, które pozwalają przepracowywać emocje w zdrowy sposób.

Każdą żałobę jednak można podzielić na określone etapy. W zdrowym przechodzeniu żałoby osoba nią dotknięta przejdzie przez te etapy i otrząśnie się z poczucia straty. Jakie to etapy?

• Szok, wstrząs, otępienie – stan osiągany bezpośrednio po dowiedzeniu się o stracie

• Zaprzeczenie – osoba w żałobie nie przyjmuje tego do wiadomości. Nie wierzy, że to, co się stało jest prawdą. Następuje silna dezorganizacja życia i jeszcze silniejsze poczucie pustki w życiu

• Ten etap nazywany jest żałobą właściwą. Człowiek jest smutny, rozdrażniony, przeżywa silne, skrajne emocje, zmaga się z poczuciem pustki, osamotnienia i brakiem poczucia bezpieczeństwa

• Ukojenie – z biegiem czasu człowiek zaczyna godzić się z otaczającą go rzeczywistością. Nadal czuje jeszcze smutek, żal, nadal może mierzyć się z napadami bardzo silnych i negatywnych w odbiorze emocji. Z czasem stają się one jednak coraz rzadsze.

• Akceptacja – w końcu następuje pełne dostosowanie się do nowych okoliczności. Znowu pojawia się radość życia.

W idealnej sytuacji Twoje dziecko przejdzie te wszystkie stopnie żałoby. Oczywiście, będzie potrzebowało Twojego wsparcia. Ale uda mu się przejść wszystkie etapy. Bywa jednak, że dziecko – osoba dorosła zresztą też! – „utyka” na jakimś etapie i nie jest w stanie iść dalej. Tutaj potrzebna jest wytężona praca. Samo wsparcie, choć niezwykle ważne, może tutaj nie być wystarczające. Dlatego warto pomyśleć o udaniu się do specjalisty, który pomoże dziecku radzić sobie z żałobą.

Najczęstsze objawy żałoby

W okresie żałoby może pojawić się naprawdę wiele różnorodnych zachowań. Pamiętaj, że nawet jeśli wydają Ci się – i w gruncie rzeczy nawet są – niewłaściwe, dziecko nie zachowuje się tak, bo jest złośliwe. Zachowanie związane jest z poczuciem straty i tęsknotą za bliską osobą. Dziecko nie umie radzić sobie z emocjami tak dobrze, jak dorosły. Szuka więc ujścia negatywnych odczuć tak, jak potrafi. Jakie zachowania są typowe dla dzieci w żałobie?

• Uczucie pustki

• Odrętwienie

• Żal

• Szok

• Rozpacz

• Tęsknota

• Lęk

• Poczucie wstydu – obwinianie się za sprawianie kłopotów bliskiej osobie, która zmarła. Wstyd za to, co się robiło

• Poczucie winy – dzieci z natury są raczek egocentryczne i wszystko biorą bardzo do siebie. Mogą odczuwać, że są winne śmierci bliskiej osoby, choć rzeczywistość temu przeczy

• Idealizowanie osoby zmarłej

• Bunt w stosunku do tych, którzy pozostali

• Złość kierowana do zmarłego – ktoś bliski zmarł, a więc porzucił

• Identyfikacja ze zmarłym – przejmowanie jego cech, roli w rodzinie

• Myśli samobójcze – trzeba zachować szczególną ostrożność i reagować, gdy dziecko przejawia takie myśli

• Fascynacja śmiercią

• Nadaktywność – ciągły przymus pozostawania w ruchu, byle tylko nie rozpamiętywać

• Częste powracanie do przeszłych wydarzeń

• Płacz

• Gniew

• Agresja

• Pytania o sens życia

• Reakcje somatyczne organizmu – bóle brzucha, głowy, nudności. Skumulowany stres i napięcie w organizmie, całe mnóstwo negatywnych emocji przejawia się w dolegliwościach fizycznych

Każde dziecko przeżywa żałobę inaczej. Nie zmienia to jednak faktu, że każde dziecko potrzebuje w tym okresie wyjątkowo dobrej opieki, by czuło się kochane, bezpieczne i akceptowane.

Rozmowy o śmierci

Strata, śmierć kogoś bliskiego jest czymś, przed czym nie uda Ci się ochronić dziecka. Będzie musiało ono się z tym zmierzyć na jakimś etapie swojego życia. Dzieci nie wiedzą czym jest śmierć, nie wiedzą, co oznacza, że jest czymś ostatecznym i nieodwracalnym. Wszystkiego muszą się dopiero nauczyć.

W naszym kręgu kulturowym śmierć i wszystko to, co z nią związane, bardzo często objęte jest swoistym tabu. O śmierci się nie myśli, o śmierci się nie rozmawia. A w pewnym momencie ona po prostu przychodzi. W takich sytuacjach dziecko jest na ten stan rzeczy zupełnie nieprzygotowane.

Jeśli dziecko zmaga się już z żałobą bardzo ważne jest to, by przełamać to tabu. Rozmowy o śmierci, o odejściu kogoś bliskiego, są czymś naprawdę trudnym. Jednak dziecko powinno zrozumieć, co się dzieje. Bo jeśli zrozumie, będzie miało większą szansę, że to wszystko w sobie przepracuje i będzie mogło na nowo odzyskać radość życia.

Dziecko może mieć naprawdę wiele pytań w związku ze śmiercią. Może nie rozumieć, że jest nieodwołalna i pytać „kiedy wróci mama?”. Może zadawać pytania „dlaczego ludzie chorują?”, „Czy Pan Bóg zabrał tatę za karę?”, „Dlaczego tata to zrobił?”, „Dlaczego to mama musiała umrzeć?”. To tylko kilka z wielu, naprawdę trudnych pytań. Dziecko może też pytać o przyszłość – o to, czy też umrze, o to co teraz będzie. Może zadawać też abstrakcyjne z punktu widzenia dorosłych pytania – czy zmarłemu nie jest zimno, czy zmarły ma Internet, czy babci wygodnie leży się pod ziemią, przecież tam nie ma powietrza. Nie ma jednak pytań niemądrych i błahych. Wszystko, co dotyczy śmierci jest bardzo poważne.

Dlatego tak ważne jest to, by rozmawiać z dzieckiem, tłumaczyć pewne kwestie i zachować całe mnóstwo cierpliwości. Dziecko musi czuć, że ma wsparcie. Jeśli nie wiesz jak rozmawiać z dzieckiem o śmierci, specjalista może tutaj pomoc. Zgłoś się do psychologa lub psychoterapeuty.

Jak wspierać dziecko w żałobie?

Żałoba jest czymś bardzo trudnym i obciążającym emocjonalnie. Też cierpisz, też zmagasz się ze stratą i wszystkim tym, co z tym związane. Jednak Twoje dziecko Cię potrzebuje. Ono na Ciebie liczy, wie, że samo sobie nie poradzi z tym, co się dzieje i potrzebuje oparcia. Musisz być dla niego. Skorzystaj z pomocy najbliższych, jeśli sobie nie radzisz. Poszukaj specjalistycznej pomocy. Razem możecie wyjść z tego trudnego okresu w życiu. W jaki sposób warto wspierać dziecko w żałobie?

Pogrzeb i pożegnanie

Nie zawsze śmierć jest wynikiem długiej choroby. Nie zawsze dziecko ma szansę pożegnać się z rodzicem. Śmierć przychodzi też nagle i niespodziewanie. Wtedy to właśnie pogrzeb będzie dla dziecka okazją, by się pożegnać. Nie zabraniaj dziecku udziału w tym wydarzeniu. Towarzyszenie zmarłej bliskiej osobie w tej ostatniej drodze jest bardzo ważne. Dziecko podczas pogrzebu ma szansę zrozumieć co się stało, pogodzić się z tym, że to nieodwracalne i opanować swój lęk. Ma też szansę na to, by właśnie pożegnać się z kimś bliskim.

Pamiętaj jednak – najlepiej znasz dziecko. Jeśli widzisz, że jego stan nie pozwala na udział w pogrzebie, jeśli dziecko nie chce brać w nim udziału, nie zmuszaj do tego. Jeśli dziecko podejmie decyzję, że chce być uczestnikiem pogrzebu, zapewnij je, że jeśli poczuje się gorzej, jeśli zmieni zdanie – nie stanie się nic złego.

Młodszemu dziecku wyjaśnij czym w ogóle jest pogrzeb i jak będzie wyglądać. Niech będzie przygotowane na kwiaty, trumnę, muzykę. Jeśli trumna będzie otwarta wyjaśnij mu, że będzie tam zmarła osoba. Może wyglądać inaczej niż wcześniej. I jeśli nie chce, jeśli chce mieć ją w pamięci żywą, zdrową i wesołą – wcale nie musi podchodzić do otwartej trumny. To bardzo ważne, by dziecko zrozumiało jak najwięcej.

Pamięć o bliskiej osobie

Choć bliskiej osoby już nie ma, to przecież była. I udawanie, że jest zupełnie inaczej, unikanie rozmów o zmarłym, to nie jest właściwe podejście. Warto pamiętać zmarłego. Wspominać dobre chwile, zbierać rzeczy związane z osobą zmarłą. Pomaga oglądanie i tworzenie kroniki rodzinnej, czy księgi lub szkatułki pamięci, w której będą zawarte wszystkie ważne, godne zapamiętania chwile z kimś, kto zmarł.

Rozmawiaj z dzieckiem. Opowiadaj o zmarłej osobie, odpowiadaj na pytania. Nawet jeśli to są w kółko te same pytania. Pozwól dziecku lepiej rozumieć osobę, która odeszła, poznać ją i zapamiętać w najlepszy sposób.

Celebrowanie ważnych rocznic

Urodziny, dzień matki czy inny dzień poświęcony krewnemu który zmarł, wszystkie ważne rocznice w życiu zmarłego – one nadal są ważne. Odwiedzajcie cmentarz podczas tych wydarzeń, rozmawiajcie o osobie, której już z wami nie ma. Pozwólcie, by nadal była częścią waszej rodziny. Dla niektórych ciągłe celebrowanie urodzin zmarłego lub odwiedzanie cmentarza, na którym pochowany jest bliski członek rodziny we własne urodziny ma wymiar terapeutyczny. Dzieci w ten sposób mają szansę czuć, że zmarła osoba ciągle jest gdzieś przy nich i czuwa nad nimi, nie popadła w zapomnienie.

Pomoc specjalisty

Wizyta u psychologa lub psychoterapeuty może pomóc przepracować żałobę i pogodzić się ze stratą. Żałoba wyzwala całe mnóstwo negatywnych emocji, często skomplikowanych i niezrozumiałych przez dziecko. Psychoterapia jest w stanie pomóc dziecku zrozumieć to, co się dzieje. Doświadczony specjalista może pomóc przejść ten okres nie tylko dziecku, ale też całej rodzinie.

Żałoba dotyka bowiem każdego członka rodziny, bez względu na jego wiek. Dezorganizuje życie, wprowadza chaos, smutek, żal, gniew, poczucie pustki, bezsilności i braku nadziei na przyszłość. Terapia rodzinna może pomóc odnaleźć się wszystkim pozostałym członkom rodziny w nowej rzeczywistości.

Artykuł Dziecko w żałobie – jak skutecznie wspierać je w trudnym okresie? pochodzi z serwisu Poradnia COtam?.

Żałoba to naturalna konsekwencja straty. Odejście bliskiej osoby bywa naprawdę ciężkim, wręcz szokującym doświadczeniem. Nie każdy ma szansę przygotować się na śmierć kogoś bliskiego i godnie pożegnać wcześniej. A nawet jeśli może sobie pozwolić na to, a śmierć była łagodna i oczekiwana od dawna – ma prawo ją przeżywać. Żałoba jest więc naturalną konsekwencją życia i otaczania się ludźmi, którzy są dla siebie bliscy.

Żałoba to proces, który musi trwać. To proces, który pozwala Ci się otrząsnąć, pożegnać bliską osobę, oswoić z jej stratą i iść dalej przez życie. W wielu kulturach proces żałoby wygląda inaczej. Ukoić żal po stracie mają też na celu różnorodne obrzędy pogrzebowe. W niektórych kulturach na przykład płakanie na pogrzebach jest źle widziane – uważa się bowiem, że gdy się płacze na pogrzebie, dusza zmarłego nie będzie mogła się uwolnić z materialnego świata i znaleźć ukojenia w zaświatach. W innych natomiast płacz jest wskazany. Do tego stopnia, że na przestrzeni dziejów można wskazać na specjalny zawód z tym związany – płaczki były wynajmowane specjalnie na pogrzeby. A im ich większa liczba, tym większym poważaniem cieszył się zmarły. Wierzono bowiem, że głośny lament pozwoli pogodzić się ze śmiercią. Z biegiem czasu zaczęto przypisywać płaczkom wręcz nadprzyrodzone zdolności kontaktowania się z opłakiwanym zmarłym, co pomagało znaleźć ukojenie – zarówno zmarłemu, który wiedział, że za życia był kochany, a także osobom, które go opłakiwały – one dowiadywały się bowiem, że ich zmarły najbliżsi doznał ukojenia, na które zasługiwał.

Do tej pory można zresztą znaleźć płaczki w różnych kulturach na świecie. Do tej pory też żałoba w różnych kulturach wygląda zupełnie inaczej – pojawiają się inne elementy, inne rytuały czy obrzędy z tym związane. Jednak to wszystko to tylko otoczka – żałoba we wszystkich kulturach pełni dokładnie tę samą funkcję – chodzi o to, by pogodzić się ze stratą i oswoić się z rzeczywistością, w której brakuje ukochanej osoby.

Jakie funkcje pełni żałoba?

Żałoba niezależnie od kultury, niezależnie od czasów i tradycji, ma na celu pogodzenie się ze stratą. Oswojenie świata, w którym brakuje już ukochanej osoby. Śmierć zawsze boli i nigdy tak naprawdę nie jest się na nią gotowym. Żałoba ma na celu pomoc w zaakceptowaniu takiego stanu rzeczy. W doświadczeniu żalu, bólu, poczucia straty. Żałoba to czas, w którym dana osoba może się przystosować do nowych okoliczności, rozwinąć i przezwyciężyć swój żal. To wszystko pozwoli jej iść dalej przez życie.

Żałoba to bardzo ważny czas. Osoba w żałobie potrzebuje tego czasu dla siebie. Potrzebuje tego czasu, by móc się otrząsnąć. Potrzebuje też świadomości, że ma prawo się tak zachowywać. Żałoba jest procesem. Nie można oczekiwać, że osoba dotknięta tak silnym poczuciem straty już po kilku dniach zacznie funkcjonować normalnie.

W okresie żałoby istnieje bardzo duże prawdopodobieństwo popadnięcia w depresję czy w inne zaburzenia depresyjne lub lękowe – szansa ta jest zdecydowanie najwyższa podczas pierwszego roku żałoby i z biegiem czasu zmniejsza się – w drugim roku żałoby prawdopodobieństwo to już gwałtownie spada.

W pierwszym okresie żałoby więź między osobą w żałobie a zmarłym nadal trwa. Przerwana zostaje więź fizyczna, ta psychiczna i emocjonalna trwa nadal. Zmarły nadal jest stawiany w centrum życia danej osoby. Silne są jego emocje, przekonania, idee, opinie i wszystko to, co było dla niego ważne za życia. Taka osoba stawiana jest na najważniejszym miejscu. Osoba w żałobie stara się pielęgnować pamięć, nie umie jeszcze odnaleźć się w świecie bez danej osoby, dlatego stara się żyć tak, jakby danej osoby nie brakowało. Brakuje jej fizycznie, ale psychicznie i emocjonalnie nadal jest obecna i ma ogromny wpływ na osobę w żałobie.

Z biegiem czasu, przy dobrze przechodzonej żałobie, osoba w niej pogrążona zaczyna coraz bardziej odnajdywać się w nowej rzeczywistości – zaczyna się rozwijać, otwierać na nowe możliwości i uczy się życia bez obecności drugiej osoby. Nie znaczy to, że zapomina – bliska osoba zawsze będzie bliską, nawet po śmierci. Po prostu nadchodzi taki czas w życiu, w którym trzeba iść dalej.

Jakie są etapy żałoby?

Szacuje się, że żałoba może trwać nawet około dwóch lat. W tym w drugim roku ma już łagodniejszy przebieg. Dzieje się tak dlatego, że w pierwszym roku żałoby wszystkie rzeczy są dla żałobnika nowe – musi odnajdywać się w rzeczywistości i podejmować wszystkie aktywności samodzielnie – nawet jeśli robił je w towarzystwie ukochanej osoby, która odeszła.

W przypadku drugiego roku żałoby jest już inaczej. Osoba pogrążona w żałobie przeszła już przez wszystkie wydarzenia w zeszłym roku – przetrwała święta, rocznice i inne ważne dla siebie dni bez obecności drugiej osoby. Wie już, że to wszystko jest możliwe. Wie, że można przetrwać bez drugiej osoby, a świat się zmienił, ale wcale nie skończył. Gdy już dana osoba nabierze doświadczenia w takim życiu, żałoba będzie łatwiejsza do przetrwania.

Każda żałoba przebiega też pewnymi etapami. Etapy te mogą trwać różną ilość czasu. Nie można zakładać, że skoro u jednej osoby przebiegały one w określonych etapach czasu, to wszyscy tak samo będą przeżywać. Jak jednak przebiegają fazy żałoby?

• Faza I – Szok i otępienie – w tej fazie mowa w ogóle o rozpoczęciu procesu żałoby. Osoba nią dotknięta może negować rzeczywistość, nie wierzyć, że to, co się dzieje jest prawdziwe. Łudzić się, że to wszystko tylko ponury żart albo koszmar i zaraz wszystko będzie tak, jak dawniej. Taka osoba może przebywać w fazie odrealnienia, może stracić kontakt z rzeczywistością. W późniejszym okresie może mieć wręcz problem z przypomnieniem sobie wydarzeń z tamtego okresu – na przykład samego pogrzebu i wszystkiego, co z nim związane. Może w ogóle odciąć się od świata zewnętrznego, do tego stopnia, że kontakt z nią będzie praktycznie niemożliwy.

• Faza II – Tęsknota i żal – w pewnym momencie do człowieka dociera, że to, co się stało nie jest żartem ani snem, jest rzeczywistością. Ta świadomość przychodzi i uderza z pełną mocą. Ten etap jest najmocniej utożsamiany z właściwą żałobą. Występuje wtedy żal, smutek czy ogromna tęsknota. Może jednak pojawić się też złość – na okoliczności, które doprowadziły do zabrania ukochanej osoby, na innych ludzi, a nawet na samą zmarłą osobę – złość dotyczy wtedy faktu, że odeszła i pozostawiła za sobą pogrążonych w tęsknocie ludzi. Czasami te emocje są bardzo silne, czasami wręcz – zwłaszcza w przypadku złości – są trudne do zaakceptowania przez społeczeństwo. Jednak są to najzupełniej normalne emocje i trzeba się z nimi pogodzić, a także uporać. To wszystko sprawia też, że bardzo ważne jest uzyskanie odpowiedniej pomocy. Dlatego warto spotkać się z psychologiem lub psychoterapeutą nawet wtedy, gdy cały proces żałoby przebiega w sposób jak najbardziej naturalny, zdrowy i prawidłowy. W końcu strata bliskiej osoby jest bardzo ciężkim, wręcz traumatycznym przeżyciem. Każde wsparcie jest bardzo ważne.

• Faza III – Dezorganizacja – utrata bliskiej osoby sprawia, że cały świat się zmienia. Może się rozpaść jak układanka, w której zaczęło brakować części lub domek z kart, w którym zabrakło podstawy. To wszystko bardzo trudne. Wszystko się zmienia, wszystko zaczyna wyglądać zupełnie inaczej – to, co było uważane za naturalne i przewidywalne, to, co było rutyną dnia codziennego, teraz zniknęło. Starej rzeczywistości już nie ma, nowej nadal jeszcze nie ma. Trudno jest się w tym odnaleźć, a przeżywanie ciężkich emocji i poczucia osamotnienia wcale w tym nie pomaga.

• Faza IV – Reorganizacja – w końcu osoba pogrążona w żałobie zaczyna odnajdować się w nowym świecie. Chaos dookoła niej coraz bardziej się porządkuje, pojawiają się nowe elementy, nowa rzeczywistość zaczyna się coraz bardziej kreować i wyłaniają się z niej konkretne elementy, którymi zaczyna żyć dana osoba. Nie znaczy to, że wcześniejsze fazy żałoby nie mogą powrócić – nadal jeszcze wszystko to może powrócić, jednak już w mniejszym natężeniu. Osoba dotknięta żałobą coraz bardziej uczy się też funkcjonowania w nowej rzeczywistości.

Ustalenie w której fazie żałoby przebywa w danym momencie osoba jest bardzo ważna. Od tego bowiem w dużej mierze zależy od tego, jak można pomóc osobie w przeżywaniu żałoby. Pamiętaj, że tych etapów nie możesz przyspieszyć, nie możesz sprawić, że znikną i uda się komuś przejść od razu do fazy V i rozpoczęcia życia pozbawionego żałoby.

Wszystko musi trwać. Osoba w żałobie jest w głębokiej potrzebie. Wsparcie bliskich osób jest bardzo ważne, ale zdarza się, że to – choć naprawdę bardzo dużo, to jednak bywa, że to zdecydowanie za mało. Nie bój się skorzystać z pomocy specjalisty, nie odtrącaj wyciągniętych do Ciebie rąk. Twój ból jest bardzo duży, ale nie musisz znosić go samodzielnie.

Jak wspierać osoby w żałobie?

Wspieranie osób w żałobie to bardzo ważny proces pomocy w wychodzeniu z żałoby innych osób. Jednak wspierać trzeba mądrze. A to wcale nie takie łatwe zadanie, jak mogłoby się wydawać. W zasadzie – wspieranie kogoś, kto jest w żałobie, kto właśnie przeżywa najgorsze chwile swojego życia jest naprawdę bardzo trudnym zadaniem.

Pamiętaj, że w tym wszystkim to nie Ty jesteś ważny. Najważniejsza jest osoba pogrążona w żałobie – jej potrzeby i emocje. Emocje tego typu, o takim natężeniu mogą być dla Ciebie często niezrozumiałe – zwłaszcza, gdy są związane z gniewem. Są jednak zupełnie naturalne. Nie odbieraj drugiej osobie prawa do emocji, nawet jeśli ich nie rozumiesz. A jak mądrze i dobrze wspierać osoby w żałobie?

• Pomóż w uświadomieniu straty – strata na samym początku jest nierealna. Pomóż ją sobie uświadomić. Nie zmuszaj, zachęcaj. Rozmowa o stracie może być bardzo oczyszczająca

• Pomóż zaakceptować ból – pomóż zaakceptować wszystkie te bolesne emocje, które targają daną osobą. Pomóż je wyrazić, wykrzyczeć i nie dusić w sobie. Pomóż zrozumieć, że dana osoba ma prawo czuć mnóstwo emocji – mnóstwo złych, trudnych, skomplikowanych emocji. Ma prawo je też wyrażać.

• Pomóż nauczyć się żyć na nowo – życie bez bliskiej osoby jest naprawdę bardzo trudne. Nie zastąpisz zmarłej osoby, nikt jej nie zastąpi, nikt nie sprawi, że stanie się ona nieważna. Jednak możesz pokazać, że można żyć dalej, można żyć na nowo, inaczej, ale nadal dobrze.

• Pomóż w zdystansowaniu się – pomóż zrozumieć, że zdystansowanie się do sytuacji wcale nie jest równoznaczne z zapomnieniem o kimś bliskim.

• Daj czas – wszystko zajmuje czas, wszystko musi trwać. Nie pospieszaj drugiej osoby. Zapewnij ją, że ma ten czas, który może spędzić na swojej żałobie, swoich emocjach. Zapewnij, że to nie jest proces liniowy – emocje mogą się nasilać i opadać w różnych odstępach czasu, zależnie od okoliczności.

• Zapewnij że emocje są normalne – osoby pogrążone w żałobie bardzo często boją się swoich emocji. Uważają, że ich emocje są zbyt silne, zbyt przerażające. Mogą się starać je tłumić, mogą być przekonane, że negatywne emocje to coś, co jest bardzo źle odbierane, jest oznaką słabości i czegoś naprawdę złego. Zapewnij, że tak nie jest.

• Pomóż zaakceptować przeżywanie żałoby – każdy ma prawo przeżywać żałobę na swój własny sposób i w swoim własnym tempie. Nie ma sensu tutaj się porównywać do innych osób, nie ma sensu się zadręczać, że przeżywa się emocje w zupełnie inny sposób. Dlatego zapewniaj drugą osobę, że ma prawo do indywidualnego przeżywania emocji – na swój własny sposób i w swoim własnym tempie

• Zapewnij dostęp do wsparcia – dostęp do wsparcia ma ogromne znaczenie. Czasami możesz to być Ty i Twoja gotowość do rozmowy. Jednak warto też zaproponować profesjonalne wsparcie – psychologa lub psychoterapeuty, by móc danej osobie pomóc w jak najlepszy możliwy sposób.

• Zapobiegaj sięganiom po używki i innym patologicznym zachowaniom – ludzie na różne sposoby starają się ukoić swoją żałobę. Jeśli jednak sposoby radzenia sobie ze stratą to sięganie po alkohol, narkotyki lub samookaleczanie się, by ukoić ból psychiczny choć na chwilę, nie można na to pozwalać. Najważniejsze jest wtedy zapewnienie do wsparcia. Psycholog czy psychoterapeuta pomogą sobie radzić ze stratą i nauczą rozładowywać napięcie w zdrowszy, lepszy sposób.

Nie jest łatwo wspierać osobę w żałobie. Nie jest łatwo dźwigać taki emocjonalny ciężar. Jeśli sobie z tym nie radzisz – nie czuj się z tym źle. Twoja obecność znaczy naprawdę wiele, ale zdarza się, że najlepszym, co możesz zrobić to zaproponowanie bliskiej Ci osobie pogrążonej w depresji, by zdecydowała się na skorzystanie z profesjonalnej pomocy.

Jak radzić sobie z żałobą?

Żałoba to proces naprawdę bardzo trudny. Zaakceptuj to. Zaakceptuj fakt, że świat wokół Ciebie się zmienił i już nigdy nie będzie taki sam. Wszystko się zmieniło, brakuje w Twoim życiu tej jednej, ukochanej i bardzo ważnej dla Ciebie osoby.

Masz prawo czuć szereg negatywnych emocji. Masz prawo płakać, krzyczeć i czuć się naprawdę źle. Nikt nie ma prawa Cię oceniać, czy mówić Ci jak powinieneś przeżywać własną żałobę. Nie porównuj się też do innych. Każdy człowiek jest inny – ma swój własny bagaż doświadczeń, swoją własną wrażliwość psychiczną i równowagę wewnętrzną. Każdy przeżywa różne wydarzenia na różne sposoby.

Twoja żałoba jest czymś zupełnie normalnym. Twoje emocje, nawet jeśli bardzo silne i niezrozumiałe dla Ciebie – też są czymś zupełnie normalnym. Masz prawo przeżywać żałobę w swoim własnym tempie i na swoich własnych zasadach.

Bywa jednak, że żałoba nie jest przeżywana w sposób zdrowy. Bywa, że ktoś nie może się otrząsnąć i przejść z jednej fazy do drugiej. Wtedy warto poszukać pomocy. Wsparcie bliskich jest bardzo ważne – nie odtrącaj wyciągniętych w Twoją stronę rąk.

Nie bój się też jednak skorzystać z pomocy profesjonalistów. Utrata bliskiej osoby jest jednym z najbardziej szokujących przeżyć w życiu. Nie da się jej przyrównać do niczego innego. Nie bój się udać do psychologa czy psychoterapeuty. Nie bój się przyznać, że sobie nie radzisz.

Psychoterapia – czy to indywidualna czy grupowa, w gronie osób, które też mierzą się z poczuciem straty i godzą się z własną żałobą, może Ci naprawdę bardzo pomóc. Masz prawo przeżywać żałobę w swoim tempie. Jednak w końcu musi nadejść ta chwila, w której zaczynasz iść dalej. Nie jest to równoznaczne z zapomnieniem o bliskiej Ci osobie. Ona zawsze będzie dla Ciebie bliska i ważna. Jednak psychoterapia może Ci pomóc iść dalej – może Ci pomóc zrozumieć, że masz prawo też zacząć żyć dalej i na nowo zbudować swoje życie.

Psychoterapia nie rozwiąże za Ciebie wszystkich Twoich problemów – to niemożliwe. Jednak może dać Ci wsparcie, którego naprawdę bardzo potrzebujesz. Może dać Ci wiedzę na temat tego, co się z Tobą dokładnie dzieje w danym momencie i dlaczego się tak dzieje. A to wszystko ma ogromne znaczenie dla powrotu do wewnętrznej równowagi.

Artykuł Jak przeżyć żałobę? Etapy radzenia sobie ze stratą bliskiej osoby pochodzi z serwisu Poradnia COtam?.