Nasze poradnie
Skontaktuj się z nami
Umów wizytę
Bemowo 1
Pon. - Pt. od 9:00 do 21:00
Sobota od 9:00 do 15:00
Powstańców Śląskich 58A
Nawiguj
Bemowo 2
Pon. - Pt. od 9:00 do 21:00
ul. Bolkowska 2C/5 piętro 3
Nawiguj
Białołęka
ul. Kościeszów 4 lok. LU B14
Nawiguj
Targówek
Pon. - Pt. od 9:00 do 21:00
Sobota od 9:00 do 13:00
ul. Borzymowska 21
Nawiguj
Targówek Zacisze
Pon. - Pt. od 9:00 do 21:00
Sobota od 9:00 do 13:00
Wallenroda 9
Nawiguj
Wilanów
Pon. - Pt. od 9:00 do 21:00
ul. Wiertnicza 118
Nawiguj
Włochy
Pon. - Pt. od 9:00 do 21:00
ul. Mikołajska 18
Nawiguj
Centrum Szkoleń i Warsztatów Psychologicznych
Bolkowska 8/5
Nawiguj

Parentyfikacja: dramat dziecka, jak mu zapobiec i jak pomóc rodzinie

Parentyfikacja to złożone zjawisko wewnątrzrodzinne, które może wpływać na zdrowy rozwój emocjonalny dzieci. Wywołuje ono nietypowe przesunięcie ról, kiedy to dzieci przejmują na siebie odpowiedzialność i obowiązki, które typowo powinny spoczywać na barkach dorosłych. Wraz z konsekwencjami, które towarzyszą temu zjawisku, warto zgłębić, jakie są źródła i skutki parentyfikacji oraz jak można temu zapobiec lub pomóc dzieciom już z nią zmagającym się.

Data publikacji: 16.09.2023
Data aktualizacji: 16.10.2023
Czas czytania: 10 min.
Parentyfikacja: dramat dziecka, jak mu zapobiec i jak pomóc rodzinie
Kategoria bloga:
Merytorycznie zweryfikowany przez: Monika Perkowska Monika Perkowska

W dzisiejszym zabieganym świecie, rola rodziny nabiera nowego wymiaru. Często zmaga się ona z różnorodnymi wyzwaniami i trudnościami, które mogą wpłynąć na jej harmonię. Jednym z takich trudnych zagadnień jest parentyfikacja – termin odnoszący się do sytuacji, w której dzieci przejmują obowiązki i odpowiedzialności charakterystyczne dla dorosłych. To zjawisko, choć wydaje się abstrakcyjne, odzwierciedla rzeczywistość wielu rodzin, w których dzieci stają się niejako współudziałowcami problemów dorosłych. W niniejszym artykule spojrzymy głębiej na istotę parentyfikacji – jej przyczyny, skutki i kluczową rolę w życiu dzieci. Odkryjmy, w jaki sposób parentyfikacja wpływa na psychologiczny rozwój dziecka oraz jakie kroki możemy podjąć, aby temu zapobiec lub pomóc dzieciom, które już znalazły się w tym trudnym położeniu.

Czym jest parentyfikacja?

Parentyfikacja jest psychologicznym terminem, który opisuje sytuację, w której dziecko przejmuje rolę opiekuna lub rodzica wobec swoich rodziców lub innych członków rodziny. Jest to zjawisko, w którym normalne role i relacje rodzinne zostają zaburzone, co prowadzi do odwrócenia tradycyjnych wzorców opiekuńczości i odpowiedzialności.

Istnieją dwie główne formy parentyfikacji: parentyfikacja instrumentalna i parentyfikacja emocjonalna.

Parentyfikacja instrumentalna to sytuacja, w której dziecko lub młoda osoba jest zmuszona do przejmowania odpowiedzialności za praktyczne aspekty życia rodziny, które normalnie leżą w gestii dorosłych, takie jak opieka nad młodszymi rodzeństwem, przygotowywanie posiłków, sprzątanie czy prowadzenie domu. W takich przypadkach dziecko staje się praktycznie drugim rodzicem, a jego własne potrzeby i rozwój mogą być zaniedbywane na rzecz zaspokajania potrzeb rodziny.

Parentyfikacja emocjonalna odnosi się do sytuacji, w których dziecko lub młoda osoba jest zmuszona do spełniania roli “terapeuty” lub “emocjonalnego oparcia” dla swoich rodziców lub innych członków rodziny. Może to oznaczać słuchanie ich problemów, udzielanie wsparcia emocjonalnego i radzenia sobie z ich trudnościami psychicznymi lub emocjonalnymi. Dziecko staje się wówczas źródłem wsparcia dla dorosłych, co może negatywnie wpływać na jego własne zdrowie psychiczne i emocjonalne.

Obie formy parentyfikacji mogą prowadzić do różnych konsekwencji dla rozwoju dziecka. W przypadku parentyfikacji instrumentalnej, dziecko może mieć utrudniony rozwój społeczny i emocjonalny, może mu też brakować czasu na naukę, zabawę i samorozwój. W parentyfikacji emocjonalnej dziecko może doświadczać stresu, poczucia nadmiernego obowiązku oraz może mieć trudności w nawiązywaniu zdrowych relacji międzyosobowych.

Ważne jest zrozumienie, że parentyfikacja nie jest zdrowym ani normalnym stanem rzeczy. Dzieci powinny mieć możliwość koncentrowania się na swoim własnym rozwoju, nauce i emocjonalnych potrzebach, a nie być zmuszane do przejmowania zadań i obowiązków typowych dla dorosłych. W przypadku rozpoznania parentyfikacji w rodzinie, istotne jest uzyskanie wsparcia od specjalistów, by pomóc w przywróceniu zdrowych relacji i zrównoważonego rozwoju każdego członka rodziny.

Role, w jakich obsadzone może zostać dziecko poddane parentyfikacji

Mimo że na pierwszy rzut oka parentyfikacja może wydawać się sposobem dostosowania do sytuacji, ma to potencjał wywołania negatywnych efektów dla zdrowia psychicznego dzieci oraz relacji w rodzinie. Parentyfikacja ukazuje się w różnorodnych rolach, w jakie dzieci mogą zostać wciągnięte w tego typu kontekście:

  • Powiernik tajemnic – dziecko staje się osobą, która przechowuje tajemnice i zawiłości konfliktów rodziców, co niesie ze sobą ciężar emocjonalny i ryzyko utraty poczucia bezpieczeństwa.
  • Dziecięcy Terapeuta – dziecko wciela się w rolę emocjonalnego wsparcia dla jednego z rodziców, próbując pomagać w radzeniu sobie z trudnościami emocjonalnymi, które powinny być obsługiwane przez dorosłego.
  • Mały zarządca – dziecko zajmuje się obowiązkami, takimi jak płacenie rachunków czy pilnowanie dokumentów, co może zakłócać jego normalny rozwój.
  • Opiekun młodszego rodzeństwa – dziecko przejmuje rolę opiekuna dla młodszych rodzeństwa, skupiając się na ich potrzebach kosztem swojego własnego rozwoju.
  • Gospodarz Domu – dziecko zmuszone jest do wykonywania zadań związanych z zarządzaniem domem, co wpływa na równowagę między jego zadaniami a zabawą.
  • Młody Pielęgniarz – dziecko staje się opiekunem chorego rodzica, podejmując obowiązki medyczne i zaniedbując swoje potrzeby.
  • Rodzinny Rozjemca – dziecko próbuje rozstrzygać spory między rodzicami, narażając się na dodatkowy stres i konflikty.
  • Obrońca Jednego z Rodziców – dziecko staje się tarczą ochronną dla jednego z rodziców, niosąc na sobie emocjonalne obciążenia.
  • Rodzinny Bohater – dziecko podejmuje rolę bohatera, próbując chronić rodzeństwo lub rodzica przed trudnościami.

Parentyfikacja może prowadzić do negatywnych skutków, takich jak stres, poczucie winy, a także zakłócenie zdrowego rozwoju emocjonalnego dzieci. Dlatego ważne jest, aby rodzice i opiekunowie zdawali sobie sprawę z tego zjawiska oraz podejmowali kroki w celu przywrócenia zdrowych granic i odpowiednich ról w rodzinie. Współpraca z ekspertami, takimi jak terapeuci czy psycholodzy, może pomóc w zrozumieniu i rozwiązaniu tego problemu, umożliwiając dzieciom koncentrację na swoim zdrowym rozwoju, odpowiednim dla ich wieku i potrzeb.

Przyczyny parentyfikacji

Przyczyny parentyfikacji

Parentyfikacja to złożone zjawisko ma swoje korzenie w skomplikowanej dynamice rodzinnej oraz trudnościach, jakie mogą dotknąć jej członków. Co może być przyczyną jego wystąpienia?

  • Brak lub niewłaściwe umiejętności rodzicielskie – gdy rodzice nie posiadają wystarczających umiejętności radzenia sobie z trudnościami życiowymi, dzieci mogą zostać wciągnięte w rolę “ratowników” rodziny, próbując zrekompensować braki dorosłych.
  • Brak wsparcia – w rodzinach, gdzie brakuje wsparcia ze strony dorosłych lub relacje między rodzicami są napięte, dzieci mogą zacząć przejmować na siebie rolę podtrzymywania stabilności emocjonalnej.
  • Choroba lub uzależnienia – gdy jeden z rodziców jest chory lub zmaga się z uzależnieniem, dziecko może automatycznie stawać się opiekunem lub wsparciem dla chorego rodzica, aby zmniejszyć obciążenie na pozostałych.
  • Rozwód lub separacja – w trakcie rozwodu, dzieci mogą stać się opiekunami jednego z rodziców lub podjęć rolę mediatora w próbie utrzymania równowagi między stronami konfliktu.
  • Zaniedbanie emocjonalne – jeśli rodzice nie spełniają potrzeb emocjonalnych dziecka, to może ono zacząć pełnić tę rolę względem nich, oferując wsparcie i pocieszenie.
  • Choroba psychiczna rodzica – gdy jeden z rodziców cierpi na chorobę psychiczną, dziecko może przejąć nadmierną odpowiedzialność za opiekę nad rodzicem, aby zminimalizować wpływ choroby na życie rodziny.
  • Nadmierny konflikt między rodzicami – gdy rodzice nie potrafią rozwiązać swoich konfliktów w sposób zdrowy, dziecko może starać się pełnić rolę spoiwa, aby zachować spokój i harmonię w rodzinie.
  • Brak granic i równowagi – w sytuacji, w której brakuje jasnych granic między rolami dziecka a dorosłego, dzieci mogą wchodzić w obszary odpowiedzialności, które przewyższają ich zdolności i doświadczenie.
  • Oczekiwania rodzinne – w rodzinach, w których silne jest tradycyjne podejściu do ról płciowych, dzieci mogą być naciskane, aby przejmowały określone funkcje rodziców, niezależnie od swojego wieku.
  • Wczesne dojrzewanie – niektóre dzieci naturalnie dojrzewają emocjonalnie szybciej niż ich rówieśnicy, co może skłaniać ich do podejmowania ról dorosłych w celu dostosowania się do otoczenia.

Przyczyny parentyfikacji są często skomplikowane i związane z wieloma czynnikami. Ważne jest zrozumienie tych przyczyn, aby można było skutecznie interweniować w celu przywrócenia balansu ról i granic w rodzinie. Współpraca z terapeutami oraz psychologami może pomóc w identyfikacji korzeni tego zjawiska i w opracowaniu strategii naprawczych, które umożliwią dzieciom skoncentrowanie się na właściwym rozwoju emocjonalnym i społecznym.

Konsekwencje parentyfikacji

Parentyfikacja może prowadzić do szeregu negatywnych konsekwencji zarówno dla dzieci, jak i dla całej rodziny. To zjawisko może pozostawić trwały ślad w psychice i zachowaniu dzieci, wpływając na ich relacje, samopoczucie oraz rozwój. Do głównych konsekwencji parentyfikacji można zaliczyć:

  • Zaburzenia emocjonalne – dzieci, które są zmuszane do dorosłej odpowiedzialności, mogą doświadczać silnych emocji, takich jak stres, niepokój, poczucie winy. To wszystko może u nich wywołać nawet zaburzenia depresyjne.
  • Zaniedbanie własnych potrzeb – parentyfikacja może prowadzić do tego, że dzieci skupiają się na potrzebach innych i zaniedbują swoje własne emocje i pragnienia.
  • Przesunięcie ról – dzieci, które wyrastają z roli “dziecka” do roli “dorosłego”, mogą mieć trudności w tworzeniu zdrowych relacji rówieśniczych oraz przejściu przez typowe etapy rozwoju.
  • Brak pewności siebie – dzieci, które są wcześnie zmuszane do podejmowania zbyt dużych wyzwań, mogą odczuwać brak pewności siebie wobec zadań i odpowiedzialności, które nie pasują do ich wieku.
  • Zmniejszenie kreatywności – wprowadzenie dzieci w role dorosłe może ograniczać ich możliwość zabawy i eksploracji, co wpływa na ich kreatywność i zdolność do odkrywania świata.
  • Brak normalnej edukacji – zajmowanie się obowiązkami dorosłych może skutkować brakiem czasu na naukę, co może prowadzić do opóźnień edukacyjnych.
  • Trudności w wyrażaniu emocji – parentyfikacja może sprawić, że dzieci nie będą w stanie wyrazić swoich emocji w sposób zdrowy, co może prowadzić do problemów w komunikacji z innymi.
  • Problemy z tożsamością – przypisanie dzieciom ról dorosłych może prowadzić do zagubienia w kwestii ich własnej tożsamości i wywoływać poczucie dezorientacji.
  • Konflikty rodzinne – parentyfikacja może generować konflikty w rodzinie, gdyż inne członki mogą odczuwać nierównowagę w podziale obowiązków.
  • Trudności w budowaniu zdrowych relacji – dzieci poddane parentyfikacji mogą mieć trudności w nawiązywaniu zdrowych relacji emocjonalnych z innymi ludźmi, ponieważ ich wcześniejsze doświadczenia mogą wpłynąć na ich postrzeganie relacji.

Wszystkie te konsekwencje podkreślają, jak ważne jest zrozumienie i wsparcie, których dzieci potrzebują w procesie dorastania.

Jak nie dopuścić do parentyfikacji? Jak zadbać o dziecko?

Uniknięcie parentyfikacji oraz zapewnienie dzieciom zdrowego rozwoju emocjonalnego to kluczowe wyzwania dla rodziców. Co możesz zrobić, by pomóc?

  • Stwórz bezpieczne środowisko – zadbaj o atmosferę opartą na miłości, zaufaniu i akceptacji. Dzieci powinny czuć się swobodnie wyrażając swoje emocje i myśli.
  • Pamiętaj o roli rodziców – zachowaj swoją rolę rodzica i pozostawaj odpowiedzialnym za podejmowanie decyzji i rozwiązywanie problemów. Nie przenoś na dziecko zadań, które przekraczają jego zdolności i wiek.
  • Wspieraj, ale nie przeciążaj – wspieraj dziecko w jego działaniach, ale nie wymagaj od niego zbyt wiele. Pozwól mu cieszyć się dzieciństwem i uczyć się poprzez eksplorację.
  • Zachęcaj do nawiązywania relacji rówieśniczych – zachęcaj dziecko do nawiązywania relacji z rówieśnikami. Pozwoli to mu na zdobywanie doświadczeń związanych z normalnym funkcjonowaniem w grupie.
  • Pamiętaj o wspólnej zabawie i czasie wolnym – znajdź czas na wspólną zabawę i spędzanie czasu z dzieckiem. Daj mu możliwość swobodnej zabawy, która wspiera jego kreatywność i wyobraźnię.
  • Komunikuj się w zdrowy sposób – stwórz taki model komunikacji z dzieckiem, by czuło się ono swobodnie, mówiąc Ci o swoich problemach, pragnieniach, radościach i troskach.
  • Przydzielaj obowiązki adekwatne do wieku – wprowadzaj dziecko stopniowo w obowiązki domowe, dostosowane do jego wieku i umiejętności.
  • Okazuj szacunek wobec prywatności – respektuj prywatność dziecka. Nie powinno ono przenosić emocjonalnych obciążeń rodziców ani nieść odpowiedzialności za ich problemy.
  • Modeluj zdrowe relacje – pokazuj dziecku, jak budować zdrowe relacje, radzić sobie z trudnościami i komunikować swoje potrzeby.
  • Poszukaj specjalistycznego wsparcia – jeśli zauważysz, że dziecko zaczyna przejmować zbyt dużą odpowiedzialność, a parentyfikacja jest w toku, warto skonsultować się z terapeutą lub psychologiem, aby otrzymać profesjonalne wsparcie i poradę.

Dbanie o dziecko i unikanie parentyfikacji wymaga świadomości, uwagi i odpowiedzialności. Kluczowe jest zrozumienie, że dzieci powinny być chronione przed nadmiernym obciążeniem dorosłymi zadaniami i odpowiedzialnościami. Odpowiednia równowaga między wsparciem a pozwoleniem na rozwijanie się w zdrowym otoczeniu pomoże dziecku rozwijać się w sposób prawidłowy, respektujący jego wiek i potrzeby.

Jak pomóc dziecku poddanemu parentyfikacji?

Psychoterapia jest ważnym narzędziem w procesie pomagania dzieciom, które zostają poddane parentyfikacji. To strukturalny i ukierunkowany proces terapeutyczny, prowadzony przez wykwalifikowanego psychoterapeutę, mający na celu pomoc dziecku w zrozumieniu jego własnych emocji, myśli oraz radzenia sobie z trudnościami. W kontekście parentyfikacji, psychoterapia ma za zadanie pomóc dziecku w odbudowie zdrowych granic, odzyskaniu odpowiednich ról i funkcji, oraz rozwinięciu zdolności radzenia sobie w zdrowy sposób.

W ramach psychoterapii dziecko ma okazję wyrażać swoje uczucia, myśli i obawy w bezpiecznym i zaufanym otoczeniu. Terapeuta aktywnie słucha i wspiera dziecko, pomagając mu zrozumieć, skąd pochodzą trudności wynikające z parentyfikacji. Praca terapeutyczna opiera się na tworzeniu zaufania i budowaniu relacji, co pozwala dziecku otworzyć się na terapeutyczny proces.

Terapeuci specjalizujący się w pracy z dziećmi często wykorzystują różnorodne techniki, takie jak gry, rysowanie, opowiadanie historii czy praca z klockami, aby umożliwić dziecku wyrażanie się w sposób, który jest dla niego naturalny. Dzięki temu, terapia staje się interaktywnym procesem, w którym dziecko może bezpośrednio angażować się w wyrażanie swoich myśli i uczuć.

Psychoterapia pomaga dzieciom poddanym parentyfikacji w kilku kluczowych obszarach:

Radzenie sobie z emocjami – dziecko uczy się rozpoznawania i wyrażania swoich emocji oraz zdobywa umiejętności niezbędne do skutecznego radzenia sobie z nimi.

Budowanie zdrowych relacji – psychoterapeuta pomaga dziecku w nawiązywaniu zdrowych relacji z innymi ludźmi, co jest istotne w kontekście rozwijania umiejętności interpersonalnych.

Przywracanie zaburzonej równowagi – poprzez pracę nad odzyskiwaniem ról dziecięcych i normalnych obowiązków, terapia pomaga przywrócić równowagę w życiu dziecka.

Zrozumienie przyczyn – terapeuta pomaga dziecku zrozumieć, dlaczego zostało poddane parentyfikacji i jakie były tego konsekwencje.

Odbudowa poczucia własnej wartości – poprzez pozytywne wsparcie i zrozumienie ze strony psychoterapeuty, dziecko może wzmacniać swoje poczucie własnej wartości i pewności siebie.

Psychoterapia jest procesem, który wymaga czasu i zaangażowania zarówno ze strony dziecka, jak i rodziców. Ostatecznym celem jest pomóc dziecku przezwyciężyć trudności związane z parentyfikacją, rozwijać się w zdrowy i zrównoważony sposób, oraz odzyskać dzieciństwo.

 

Jeśli podoba Ci się ten artykuł, udostępnij go swoim znajomym.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Na stronie internetowej Psychoterapiacotam.pl, przykładamy wagę do udostępniania jedynie sprawdzonych, rzetelnych informacji dotyczących objawów i profilaktyki chorób, ponieważ jesteśmy przekonani, że rozwijanie świadomości i wiedzy w tej dziedzinie wspomoże długotrwałe utrzymanie zdrowia. Należy jednak zwrócić uwagę, że ten artykuł nie jest poradą lekarską i nie może zastąpić diagnostyki ani konsultacji z lekarzem lub specjalistą psychologiem psychoterapeutą.

Poszukujesz specjalisty do rozwoju osobistego ? Potrzebujesz pomocy w rozwiązaniu trudności emocjonalnych ?

Poszukujesz specjalisty do rozwoju osobistego ? Potrzebujesz pomocy w rozwiązaniu trudności emocjonalnych ?

SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI !

Poradnia CO tam? to skuteczna psychoterapia dla osób w każdym wieku. Dzięki znakomitej wiedzy i wieloletniemu doświadczeniu naszych specjalistów pomagamy skutecznie. Obdarzamy naszych pacjentów ogromną dozą zrozumienia, empatii i szacunku dla trudności, z jakimi się mierzą.

Pomożemy w doborze najlepszego specjalisty i znajdziemy możliwie najszybszy termin.

+48 573 050 052

Możesz również umówić samodzielnie wizytę w gabinecie, do twojej dyspozycji są aż 5 placówek w Warszawie,  lub sesję online.

    SKONTAKTUJ SIĘ Z NAMI

    Nie masz pewności, którego specjalistę wybrać? Potrzebujesz dogodnego terminu? Skontaktuj się z nami, a nasza recepcja z przyjemnością pomoże Ci wybrać odpowiedniego eksperta oraz ustali najdogodniejszy termin spotkania.

    Chcę skorzystać z usług Placówki COtam?


    Preferowany rodzaj kontaktu






    Test