Wypalenie zawodowe – przyczyny, objawy i zapobieganie

Kategoria bloga:

Wypalenie zawodowe to termin, o którym często mówi się w relacjach koleżeńskich w pracy, ale raczej w sposób żartobliwy. Koleżanka często powtarza: „chyba już się wypaliłam”, kolega mówi: „chyba dopadło mnie wypalenie zawodowe, nic mi się nie chce”, ty myślisz: „nie daję już rady”, czujesz się wyczerpany emocjonalnie i fizycznie, ale tłumaczysz to sobie pogodą, dietą, czasami problemami zdrowotnymi. Co to jest wypalenie zawodowe i jak sobie z nim poradzić ?

Błędnie doszukujemy się przyczyn tylko w sobie albo w swoim stylu życia. Ma on oczywiście wpływ na twoje samopoczucie, ale równie ważna jest atmosfera w twoim miejscu pracy, zasady dotyczące czasu pracy, nakładu sił, wymagań wobec pracowników i organizacji pracy. Współwystępować określonych czynników osobowych oraz cech środowiska, w którym pracujemy może doprowadzić do stopniowego obniżenia twojego nastroju, pogorszenia myślenia o sobie i swoich umiejętnościach, negatywnego stosunku do innych ludzi, problemów zdrowotnych – gastrycznych, hormonalnych, związanych z układem sercowym czy odpornościowym, a w ostateczności do zmiany twojego myślenia o sobie, a nawet cech osobowości.

Według Christiny Maslach wypalenie zawodowe przebiega w trzech etapach. Każdy z nich charakteryzuje się określonymi zmianami w twoim samopoczuciu oraz konsekwencjami dla twojego zdrowia. Im głębszy etap, tym skutki są poważniejsze, a możliwość pomocy bardziej złożona i rozciągnięta w czasie.

Etap pierwszy: pod wpływem stresującej pracy narasta wyczerpanie emocjonalne, charakteryzujące się zmęczeniem, zniechęceniem do pracy, wyjałowieniem emocjonalnym, mniejszym zainteresowaniem sprawami zawodowymi, pesymizmem, ciągłym napięciem, zmiennością nastrojów, w tym drażliwością, mniejszą aktywnością oraz problemami somatycznymi (brak energii, bóle głowy, bezsenność, problemy gastryczne, zwiększona zachorowalność np. częste przeziębienia).

Etap drugi: aby chronić się przed opisanymi wyżej skutkami pracownik włącza mechanizm obronny prowadzący do depersonalizacji, czyli zaczyna się psychicznie dystansować od osób, z którymi pracuje oraz od ich problemów. Jego relacje stają się coraz bardziej powierzchowne, sformalizowane, cyniczne, czasami pełne złości, obwiniania klientów za niepowodzenia w pracy. Depersonalizacja to inaczej uprzedmiotowienie, zobojętnienie na innych ludzi po to, aby chronić siebie emocjonalnie poprzez unikanie nadmiernego angażowania się. Formy depersonalizacji uzależnione są od rodzaju aktywności zawodowej pracownika.

Etap trzeci – najgroźniejszy to obniżanie się poczucia dokonań osobistych, czyli utrata wiary w siebie, we własne umiejętności, poczucie własnej skuteczności w działaniu, co prowadzi do niezadowolenia z własnych osiągnięć, a w konsekwencji z własnego życia. Jednostka zaczyna wątpić we własne kompetencje, stopniowo traci zdolności rozwiązywania bieżących problemów, nie radzi sobie z napięciem. Ma poczucie niezrozumienia ze strony przełożonych, staje się bardziej konfliktowa w relacjach ze współpracownikami – zaczyna być nieprzyjemna werbalnie albo dąży do izolacji (także poprzez liczne absencje). Symptomy te tworzą samonapędzający się mechanizm – nasilają się i utrwalają w postaci trwałych zmian cech osobowości oraz pogorszenia jakości życia.

Rozwój wypalenia zawodowego nie zawsze przebiega zgodnie z opisanymi wyżej etapami. Poszczególne fazy mogą mieć inną kolejność, mogą występować jednocześnie lub może nastąpić ominięcie niektórych faz i ich przemieszczenie się do innego etapu wypalenia.

Jak uchronić się przed wypaleniem? Odpowiedz na to pytanie nie jest prosta. Ważne jest abyśmy dbali o samych siebie, swoje zdrowie, potrzeby, relaks, czas wolny, czyli abyśmy to siebie stawiali na pierwszym miejscu a nie pracę. Niestety nie jest to takie łatwe, ponieważ niektórzy z nas mają skłonność do poświęcania się, udowadniania, że dadzą radę niezależnie od poziomu wymagań, które często rosną i rosną. W takim pędzie często zapominamy o sobie, o stawianiu granic, odmawianiu, gdy oczekiwania są nieracjonalne i niemożliwe do wykonania. Działamy kosztem naszego zdrowia i odpoczynku. Zapętlamy się w coś czego nie rozumiemy i nad czym nie mamy kontroli. W takim przypadku niezbędna jest psychoterapia. Dzięki kontaktowi z psychoterapeutą zrozumiemy, dlaczego praca rządzi naszym życiem, jakie są źródła naszych zachowań oraz jak możemy przerwać to błędne koło.

Jeśli zauważyłeś u siebie objawy z drugiego albo trzeciego poziomu wypalenia, nie zwlekaj. Dłuższe pozostawanie w takim stanie spowoduje, że przestaniesz cieszyć się swoim życiem, zmienisz się osobowościowo i zniechęcisz do poszukiwania własnych dróg szczęścia.

Udostępnij: